De cacaosector vertegenwoordigt een waarde van ongeveer 113 miljard euro per jaar[1]. Een twaalftal multinationals verhandelt en verwerkt het grootste deel van de cacao wereldwijd en maakt daarbij grote winsten. Voor cacaoboeren geldt dat helaas niet: 90% van hen heeft geen duurzaam inkomen en heeft moeite om te voorzien in basisbehoeften zoals toegang tot voedsel, water, huisvesting en onderwijs. Deze armoede leidt tot kinderarbeid en ontbossing in de cacaoteelt (Cacaobarometer 2020, Voice Network[2]). Armoede drijft boeren ertoe plantages uit te breiden in een poging meer te verdienen en zichzelf te onderhouden, ten koste van bossen en soms zelfs beschermde gebieden. Deze vicieuze cirkel leidt tot de vernietiging en versnippering van habitats en een verlies aan biodiversiteit.

De cijfers over kinderarbeid in de cacaosector zijn ronduit dramatisch: 1,5 miljoen kinderen in Ghana en Ivoorkust, volgens een recent rapport van het National Opinion Research Center (NORC 2020) van de Universiteit van Chicago. Dit cijfer is de afgelopen tien jaar niet significant verbeterd. Bovendien is het werk gevaarlijk en zwaar, met het gebruik van machetes, blootstelling aan pesticiden en het dragen van zware zakken cacaobonen.

Ontbossing voor een paar extra centen…

De cacao voor onze Belgische chocolade komt hoofdzakelijk uit West-Afrika, uit Ivoorkust en Ghana. In de afgelopen drie decennia is 70% van de oerbossen in deze landen verdwenen, en de resterende bossen staan onder zware druk. De uitbreiding van de cacaoteelt is een van de belangrijkste oorzaken van deze ontbossing (Cacaobarometer 2020).

Bossen zijn een belangrijke bron van inkomsten voor kleine boeren. Het hout wordt gebruikt als brandstof en bouwmateriaal, en het gekapte bos wordt gebruikt voor een “cash crop”, een gewas dat ze kunnen verkopen, zoals cacao.

Wanneer een bos wordt vervangen door cacaoplantages, vermindert de diversiteit van het bodemleven en daalt de vruchtbaarheid. De monocultuur vergemakkelijkt de verspreiding van insecten, bacteriën en schimmels die planten aanvallen die in dit arme milieu kwetsbaarder zijn geworden. Om het verlies aan vruchtbaarheid te compenseren, gebruiken cacaoboeren kunstmest en bestrijden ze plagen met pesticiden. Deze chemicaliën zijn duur, vormen een risico voor de volksgezondheid en bedreigen andere levensvormen in en rond de gewassen.

…en ten koste van de biodiversiteit.

Landbouwers worden vaak aangemoedigd om technieken toe te passen waarbij pesticiden en meststoffen worden gebruikt, in de hoop de opbrengst te behouden of te verhogen. Een hogere opbrengst betekent echter niet automatisch een hoger inkomen: wanneer het aanbod op de wereldmarkt stijgt, daalt de cacaoprijs…

Deze praktijken ondermijnen in feite de weerbaarheid van de teelt, de vruchtbaarheid van de bodem en de biodiversiteit op en rond de akkers. Zo zijn de bestuivers van cacao (een soort kleine muggen) het slachtoffer van het gebruik van pesticiden. Hun verdwijnen zou de cacaoteelt rechtstreeks in gevaar brengen.

Een oplossing voor duurzamere chocolade? Lees ons artikel over agroforestry.