BeBiodiversity Biodiversity is | a balance

Biodiversity is
a balance

HOE WERKT DE BIODIVERSITEIT?

De biodiversiteit is niet terug te voeren tot alle soorten die op een bepaalde plaats leven. Het gaat ook om alle interacties tussen die soorten. Om de basis zelf van het leven op Aarde te vatten, is het absoluut noodzakelijk om die relaties die een complex en broos evenwicht vormen, te begrijpen.

Wat is een ecosysteem?

Het ecosysteem is een dynamisch geheel samengesteld uit planten, dieren, zwammen en micro-organismen en hun leefmilieu: water, lucht, aarde, temperatuur. Dat geheel vormt een specifiek leefsysteem op een bepaalde plaats. In een ecosysteem spelen zowel de levende als de niet-levende elementen een specifieke rol. Het ecosysteem is samengesteld uit een biotoop (een bepaald leefmilieu met specifieke chemische en fysische kenmerken) en een gemeenschap (alle organismen die erin leven).

BeBiodiversity Biodiversity is | a balance

Een ecosysteem kan eender welke omvang en vorm aannemen. Het kan uit een kleine ruimte bestaan, zoals een poel of een mierenhoop, of een meer uitgestrekte plaats vormen zoals een woestijn of een zee. Zelfs onze darmflora is een ecosysteem op zich.

Welke dreigingen wegen op dat evenwicht?

De aanwezigheid van goederen zoals zuiver water, zuurstof, voedsel of brandstoffen lijkt ons zo ‘natuurlijk’ dat wij de oorsprong ervan vergeten. Het is moeilijk om ons voor te stellen dat de mens zo’n fundamentele diensten zou kunnen vernietigen. Nochtans worden heel wat ecosystemen (en dus de diensten die ze aanleveren) ernstig bedreigd.

Acties die lokaal een beperkte invloed hebben, kunnen kettingreacties teweegbrengen en zware gevolgen hebben voor een heel ecosysteem. De dreigingen zijn zo talrijk en divers dat de ecosystemen niet meer in staat zijn om hun natuurlijk evenwicht terug te vinden.

Klimaatverandering

De verandering van het klimaat vormt vaak voorpaginanieuws. Die media-aandacht is geheel gerechtvaardigd. Het huidige probleem vloeit voort uit het feit dat de activiteiten van de mens – voornamelijk de verbranding van fossiele energie om te voldoen aan onze steeds groter wordende energiebehoeften – gigantische hoeveelheden broeikasgassen hebben vrijgemaakt in de atmosfeer, en dit sedert het begin van de industriële revolutie (1750).

Die emissies versterken het natuurlijke broeikaseffect aanzienlijk, hetgeen een geleidelijke opwarming van het klimaat teweegbrengt.

De opwarming van de oceanen, de wijziging van de frequentie en de intensiteit van de neerslag, de verandering in de activiteit van stormen, de krimping van de ijs- en sneeuwmassa, de verhoging van het zeeniveau en de verzuring van de oceanen zijn allemaal verschijnselen die verband houden met de klimaatopwarming. Al die verschijnselen hebben een impact op de biodiversiteit!

My2050 is een interactieve en educatieve webtool om de samenleving van morgen uit te bouwen door scenario’s te kiezen die erop gericht zijn om onze CO2-productie te verminderen.

Wilt u meer daarover weten en tegen 2050 uw koolstofarme samenleving creëren, klik hier Wilt u meer daarover weten en tegen 2050 uw koolstofarme samenleving creëren, klik hier

Wijziging van de interacties tussen soorten

Met de klimaatopwarming moeten inheemse soorten zich aanpassen of verdwijnen. Ze kunnen ook gedwongen worden om zich te verplaatsen terwijl nieuwe soorten zich vestigen en zich ontwikkelen, soms massaal en ten koste van de plaatselijke soorten.

Door de stijging van de temperatuur doen bepaalde voorjaarsverschijnselen zich vroeger voor, zoals het ontluiken van de bloemknoppen (5 à 15 dagen vroeger dan 50 jaar geleden), en bepaalde najaarsverschijnselen later, zoals het verkleuren van de bladeren. Die veranderingen verstoren de interacties tussen soorten.

BeBiodiversity Biodiversity is | a balance

Grolar!

De grolar (of pizzly) is geen belediging, maar het resultaat van de kruising tussen een bruine beer en een ijsbeer. Dit nog zeldzame verschijnsel zou versterkt kunnen worden door de klimaatverandering. Door het smelten van de ijsvlaktes wordt de ijsbeer immers teruggedrongen naar het zuiden van Canada en gaat de bruine beer meer naar de bossen van het noorden. Die twee soorten worden er op die manier toe gebracht om gedurende een deel van het jaar op een gemeenschappelijk grondgebied te leven. Bovendien zorgt het smelten van de ijsvlaktes voor een teruggang van de populatie ijsberen. Die daling vermindert de waarschijnlijkheid dat een mannetje en een vrouwtje van dezelfde soort elkaar ontmoeten en paren en zet hen er dus toe aan om zich voort te planten met een verwante soort zoals de grizzly.

a b BeBiodiversity De scharlaken libel, afkomstig uit Zuid-Europa, breidt haar verspreidingsgebied naar het noorden uit en wordt steeds vaker geobserveerd
De scharlaken libel, afkomstig uit Zuid-Europa, breidt haar verspreidingsgebied naar het noorden uit en wordt steeds vaker geobserveerd
c d BeBiodiversity Het verspreidingsgebied van de wespspin, die oorspronkelijk uit het zuiden afkomstig is, breidt zich uit naar gans Eurazië en de wespspin komt ook voor in België.
Het verspreidingsgebied van de wespspin, die oorspronkelijk uit het zuiden afkomstig is, breidt zich uit naar gans Eurazië en de wespspin komt ook voor in België.
e f BeBiodiversity Door de temperatuurstijging worden de poolvossen steeds noordelijker verdreven en wint de rode vos steeds meer terrein.
Door de temperatuurstijging worden de poolvossen steeds noordelijker verdreven en wint de rode vos steeds meer terrein.
g h BeBiodiversity Door de temperatuurstijging zou de steeneik, een mediterrane soort, zich enorm kunnen uitbreiden en zich tot aan de Loire tegen 2100 kunnen uitstrekken.
Door de temperatuurstijging zou de steeneik, een mediterrane soort, zich enorm kunnen uitbreiden en zich tot aan de Loire tegen 2100 kunnen uitstrekken.

Klimaatmigranten

In België zijn we reeds getuige van een verhoogde aanwezigheid en een gestegen aantal soorten uit warme gematigde klimaten: zuidelijke libellen (vuurlibel), spinnen (wespspin afkomstig uit het Middellandse-Zeebekken), vogels (Europese bijeneter, een soort uit het zuiden die tegenwoordig ook in België broedt), muggen (die tropische ziekten zoals het Nijlvirus kunnen overbrengen) enz. Sommige schadelijke soorten hebben voordeel van de effecten van die klimaatveranderingen (teken, processierupsen enz.). In de Noordzee veroveren meer zuiderse soorten zoals de sardien en de ansjovis een plaats omdat de temperatuur van het water gestegen is. Inheemse soorten zoals de garnaal gaan dan op zoek naar kouder water.

Invasieve uitheemse soorten

Een invasieve uitheemse soort is een levend organisme (dier of plant) dat gewild of ongewild door de mens buiten zijn natuurlijke biotoop werd geïntroduceerd. De term « uitheems » wordt gebruikt tegenover « inheemse » soorten, de soorten die van nature aanwezig zijn in een streek. De soort wordt « invasief » genoemd omdat ze zich aan haar nieuwe omgeving aanpast en daarbij aanzienlijke schade toebrengt aan de biodiversiteit en de natuurlijke habitats.

Invasieve uitheemse soorten

Uitheemse soorten werden altijd al in Europa geïntroduceerd. Ze zijn evenwel niet allemaal invasief: hetzij omdat ze geen bedreiging vormen voor het ecosysteem, hetzij omdat ze zich niet kunnen aanpassen en zich dus niet kunnen voortplanten.

Vandaag is het milieu meer dan ooit echt bedreigd door de aanzienlijke toename van het handelsverkeer en de grote vraag naar uitheemse dieren en planten. Soms veroorzaakt de introductie van deze uitheemse soorten in de natuur ook problemen voor de gezondheid van de mens en/of de gezondheid van diersoorten.

-12.000.000.000 €
euro 100 euro 20 punaises

Op Europees niveau zorgen invasieve uitheemse soorten voor een economisch verlies dat geraamd wordt op 12 miljard euro.

Een wereldprobleem

Invasieve uitheemse soorten zijn een wereldwijd probleem. Na het verdwijnen van de natuurlijke habitats worden ze bovendien beschouwd als de tweede grootste oorzaak van het wereldwijde verlies aan biodiversiteit.

BeBiodiversity Tortue

De federale overheid treedt op tegen invasieve soorten.

Groot geworden schildpadje

Veel uitheemse soorten worden in dierenwinkels verkocht als antwoord op onze passie voor bijzondere huisdieren. Roodwangschildpadjes zijn daar een goed voorbeeld van. Jammer genoeg zien die er heel wat minder leuk uit als ze ouder worden. Ze worden ook zodanig groot dat ze niet meer in een aquarium kunnen gehouden worden. Ze worden vaak in de natuur gedumpt en zijn momenteel terug te vinden in heel wat meren, waterpartijen en in een aantal natuurreservaten. De roodwangschildpad vormt een bedreiging voor de waterbiodiversiteit: hij voedt zich met planten, larven van libellen, kikkers, watersalamanders, kleine vissen enz. Er ontstaat concurrentie met andere soorten. Bovendien kan zijn sterke « bek » ernstige verwondingen veroorzaken.

Overexploitatie

Voor meer dan 7 miljard mensen vormt biodiversiteit de basis voor voedsel en grondstoffen. Jammer genoeg worden de ecosystemen die deze diensten leveren, meestal niet duurzaam geëxploiteerd. De belangrijkste vormen van overexploitatie zijn overbevissing, overmatige jacht op wilde dieren, de overmatige kap van brandhout en het uitputten van landbouwgronden.

De ecologische gevolgen die daaruit voortvloeien, zijn niet te voorspellen. Eén ding is echter zeker: er zal een ogenblik komen waarop het ecosysteem niet meer in staat zal zijn om zijn natuurlijke evenwicht te herstellen en sommige soorten zullen daar de tol voor betalen. Ze zullen steeds zeldzamer worden of verdwijnen.

BeBiodiversity Ivoire

Een frappant voorbeeld van overexploitatie: de illegale handel in ivoor

In cijfers: elk jaar worden 36.500 olifanten gedood; dat zijn er 100 per dag, 4 per uur, 1 om het kwartier.

De handel in ivoor is verboden sinds er in 2007 besloten werd tot een moratorium in het kader van de CITES-Conventie over de handel in bedreigde soorten. Toch blijft stroperij ravage aanrichten, voornamelijk in Afrika.

Op 9 april 2014 heeft België het illegale ivoor vernietigd dat de douanediensten in beslag genomen hadden om een sterk signaal te geven aan handelaars en stropers.

Handel in bedreigde soorten: het voorbeeld van de pangolin

De situatie is nauwelijks beter voor de pangolins. De schubben van dit zoogdier zijn zeer gegeerd in de traditionele Chinese geneeskunde. Om een kilo schubben te krijgen, moeten twee tot drie dieren gedood worden. De pangolins zijn dan ook met uitsterven bedreigd. Sinds eind 2016 genieten ze de hoogste bescherming door de CITES-Conventie en mogen ze dus niet meer in de natuur gevangengenomen worden. Maar toch men blijft stropen.

BeBiodiversity Pangolin
BeBiodiversity Pangolin

Vernietiging en versnippering van habitats

Het is onvermijdelijk: indien een habitat of een biotoop vernietigd wordt, verdwijnt het ecosysteem dat daarin bestond definitief. Naast de totale verdwijning ervan brengt de versnippering van de habitat ook schade toe aan de ecosystemen en de gemeenschap die erin huist. Niet alleen hebben de soorten minder voedsel en minder plaats om hun nest te bouwen, maar ook de afstand naar andere geschikte habitats wordt groter. De populaties die er leven, zijn weinig talrijk en daardoor ook veel gevoeliger voor onvoorziene omstandigheden (droogte, overstroming, ziekte, …). Vooral de soorten met een gering vermogen tot verspreiding of de soorten die nood hebben aan een uitgestrekte habitat betalen daar de tol voor.

BeBiodiversity Orang-outan

De orang-oetang: een aap die bedreigd wordt door de ontbossing

Deze grote aap, waarmee we ongeveer 98% van onze erfmassa delen, leeft enkel op de Indonesische eilanden Borneo en Sumatra. Zijn populatie ging van verschillende honderdduizenden individuen naar ongeveer 65 000 in 120 jaar tijd. Binnen twintig jaar zou de orang-oetang volledig verdwenen kunnen zijn uit zijn natuurlijke habitat als de ontbossing, voornamelijk voor de productie van palmolie, tegen het huidige ritme doorgaat. Voor de orang-oetang (“bosmens” in het Maleis), die zich voedt, paart, rust en zich verplaatst in de bomen, is het behoud van die biotoop absoluut van levensbelang.

Een manier om die bedreiging te vermijden, is de oprichting van beschermde gebieden waar menselijke activiteiten gereglementeerd of zelfs verboden zijn.

Het grootste beschermde gebied ter wereld is dat van Antarctica, dat beschermd is door een internationaal verdrag. België is een van de landen die het bestaan van dat Verdrag mogelijk gemaakt heeft.

BeBiodiversity Biodiversity is | a balance Antarctique

Verontreiniging

Heel wat voorbeelden tonen de negatieve effecten aan van verontreiniging op de werking van de ecosystemen en het leven van de soorten die er een onderdeel van zijn. Verontreiniging kan verschillende vormen aannemen: een vaste vorm (bijvoorbeeld het dagelijkse afval), een vloeibare vorm (pesticiden, aardolie, meststoffen enz.) of een gasvorm (uitlaten, fabrieksrook enz.). De negatieve impact hangt af van het milieu dat ze besmetten: rivieren en het zeldzaam worden van bepaalde vissen, de bodem en het verdwijnen van insecten die nuttig zijn voor de vorming en stabiliteit ervan, de oceaan en de gevaren van plastic voor de zeedieren … Dat zijn allemaal bedreigingen voor de biodiversiteit die niet zonder risico zijn voor de gezondheid van de mens! Zo kunnen verontreinigende stoffen bijvoorbeeld onze voedselketen binnendringen. Maar verontreiniging beperkt zich niet tot die « tastbare » verontreinigende stoffen. Er bestaan andere vormen van verontreiniging met schadelijke of zelfs desastreuze gevolgen voor de biodiversiteit. Dat is meer bepaald het geval voor geluidsoverlast op zee, dat het gedrag van dieren verstoort en hun voortbestaan rechtstreeks bedreigt.

BeBiodiversity Soupe de plastique

Plasticsoep

Over heel de wereld wordt dagelijks allerhande plastic afval in zee gestort: flessen, zakken, stukken van netten, … Dat afval wordt meegevoerd met de stroom en vormt gigantische massa’s, echte drijvende eilanden net onder het zeeoppervlak. Dat noemt men ‘plasticsoep’. Dat afval is gevaarlijk of zelfs dodelijk voor zeedieren. Dat is meer bepaald het geval voor groot afval zoals zakken en resten van netten. Vissen, vogels maar ook zeezoogdieren geraken in dat afval verstrikt en verdrinken. Elk jaar stranden er aan onze kust bruinvissen die vastgeraakt zijn in netten van amateurs. De zeedieren kunnen ook sterven nadat ze drijvend afval ingeslikt hebben.

Baleines

Geluidsoverlast en botsingen:
dodelijke gevaren voor walvissen en dolfijnen

Op onze zeeën en oceanen vinden steeds meer activiteiten plaats (scheepvaart, visserij, energieproductie, militaire activiteiten, sport, recreatie enz.). Zo is het internationale scheepvaartverkeer de laatste tien jaar aanzienlijk toegenomen. Schepen worden steeds groter, sneller en luidruchtiger. Walvisachtigen, die een bijzonder fijn gehoor hebben waarmee ze communiceren, zich oriënteren, zich voeden en afstanden meten, kunnen de gevaren niet goed meer inschatten. Walvissen en dolfijnen zijn de eerste slachtoffers van de geluidsoverlast op zee. Ook een ander, even dodelijk gevaar bedreigt hen: botsingen met schepen. Het verminderen van de geluidsoverlast op zee en de risico’s op botsingen is een belangrijke uitdaging geworden voor het voortbestaan van die zeezoogdieren.

Om meer te weten over walvissen en dolfijnen, klik hier.

Laatste nieuws

BeBiodiversity Experts ongerust over de biodiversiteit

Experts ongerust over de biodiversiteit

Over drie jaar tijd hebben vijfhonderdvijftig vrijwillige experts uit honderd landen tienduizend wetenschappelijke publicaties bijeengebracht, aangevuld met statistische gegevens en een inventaris van de lokale traditionele kennis. Het was de bedoeling van dit reusachtige werk dat gecoördineerd werd door het Intergouvernementeel Platform voor Biodiversiteit en Ecosysteemdiensten (IPBES) om de beleidsmakers van deze planeet vijf rapporten te bezorgen over de toestand van de biodiversiteit in de wereld.

Lees meer
BeBiodiversity Vanille: weldra een onbetaalbaar genot?

Vanille: weldra een onbetaalbaar genot?

Haar krachtig en delicaat aroma maakt haar tot een bijzonder gewaardeerde specerij. En hoewel ze een beetje overal in te vinden is, in voedingsproducten, cosmetica of essentiële oliën, behoort de vanille samen met saffraan tot de duurste specerijen, en zou ze een product kunnen worden dat even luxueus is als diezelfde saffraan. Haar productie wordt namelijk steeds meer bedreigd…

Lees meer
BeBiodiversity Pesticiden: een voorzichtige evolutie

Pesticiden: een voorzichtige evolutie

Nieuwe studies en rapporten bevestigen dagelijks de alarmerende toestand van de biodiversiteit. Deze vaststelling heeft niet langer enkel betrekking op emblematische soorten zoals de poolbeer of de witte neushoorn. Ook de meest gangbare soorten zijn bedreigd… Dit is zo voor de courante vogelsoorten waarvan het aantal exemplaren in Wallonië gedaald is met 50% in 25 jaar! De intensieve landbouw en het gebruik van pesticiden worden beschouwd als de belangrijkste oorzaken van deze achteruitgang in Europa. Ook het gebruik van pesticiden door particulieren is problematisch. Korte samenvatting van de recente evolutie wat deze producten betreft.

Lees meer
BeBiodiversity Aprilvis

Aprilvis

Niet alleen fruit en groenten zijn seizoensgebonden: de meeste verse producten, kazen en vis worden idealiter in bepaalde periodes van het jaar gegeten. Waarom vis seizoensgebonden is? De geboortes en de voortplanting bepalen wat het ideale seizoen is om een bepaalde vissensoort te savoureren.

Lees meer
BeBiodiversity Geen cacao, geen chocolade…

Geen cacao, geen chocolade…

Vroeger was chocolade een occasionele maaltijd of een feestmaaltijd en soms zelfs een luxemaaltijd, terwijl chocolade nu in onze dagelijkse eetgewoontes verankerd is. Een plezier voor de smaakpapillen en het moreel, maar waarvoor de biodiversiteit een afschuwelijke prijs betaalt.

Lees meer
BeBiodiversity 2018 : Jaar van de Noordzee

2018 : Jaar van de Noordzee

De zee is zeker bemind, maar is ze ook bekend? Wat leeft en beweegt er allemaal in, op en rond de Noordzee? Het doel van het Jaar van de Noordzee is te sensibiliseren rond wat de zee allemaal doet voor ons en hoe haar beter te beschermen. De zee begint in elke keuken en badkamer.

Lees meer
Ontdek al onze nieuwsberichten Ontdek al onze nieuwsberichten

Wilt u meer weten?