Roodbuikbuulbuul, nijlgans, amourgrondel, Amerikaans bezemgras… Deze namen zeggen je waarschijnlijk helemaal niets. Toch behoren ze tot de 114 invasieve uitheemse dier- en plantensoorten die door de Europese Unie zijn gereglementeerd. Ondanks hun vrolijke namen vormen ze een aanzienlijke bedreiging voor onze biodiversiteit en de ecosystemen waarin we leven.
Wat zijn invasieve uitheemse soorten (IUS)?
Invasieve uitheemse soorten (IUS) zijn dieren of planten die opzettelijk of per ongeluk buiten hun natuurlijke leefgebied zijn geïntroduceerd (bv. Europese dieren in Oceanië, Aziatische planten in Europa…). Zulke introducties zijn vaak het gevolg van menselijke activiteiten, zoals de handel in exotische dieren, de landbouw of de sportvisserij. Sommige soorten komen hier toevallig terecht via goederentransport, bijvoorbeeld met potplanten of bouwmateriaal. Ook klimaatverandering speelt een rol: veranderende weersomstandigheden creëren gunstigere omstandigheden voor hun overleving en voortplanting, waardoor hun verspreiding wordt bevorderd.
Waarom worden ze zo gevreesd?
Invasieve uitheemse soorten verstoren ecosystemen: ze verspreiden zich snel, passen zich moeiteloos aan nieuwe omgevingen aan en doen dat vaak ten koste van inheemse soorten. Op die manier kunnen zij de rechtstreekse oorzaak zijn van een afname van de lokale biodiversiteit en het verlies van natuurlijke habitats voor inheemse dieren en planten.
Sommige IUS vormen bovendien een risico voor de menselijke gezondheid en/of die van wilde fauna en flora, omdat ze drager kunnen zijn van parasieten of ziekten.
Het beheer van IUS is bijzonder uitdagend. Zodra deze soorten zich in een gebied hebben gevestigd, is het moeilijk om hun verspreiding nog onder controle te krijgen. Dat zorgt voor een aanzienlijke economische impact: de kosten voor het beheer van deze soorten en het herstel van aangetaste ecosystemen, lopen vaak hoog op
Gevreesde concurrenten voor onze dieren en planten
De reuzenberenklauw en de platworm zijn twee voorbeelden van IUS die de voorbije jaren in Europa zijn geïntroduceerd.
De reuzenberenklauw werd oorspronkelijk ingevoerd als sier- en nectarplant, maar komt sinds enkele decennia verwilderd voor langs wegbermen, rivieroevers, bosranden en extensief beheerde graslanden. De plant vormt een dichte begroeiing en verdringt daarbij de inheemse flora. Bovendien kan contact met de plant, in combinatie met zonlicht, ernstige brandwonden veroorzaken.
Ook de Nieuw-Zeelandse platworm vormt een groot gevaar voor onze tuinen. Waarom? Omdat hij verschillende nuttige bodemdieren opeet, zoals slakken en regenwormen. Deze dieren zijn essentieel voor een gezonde bodem: ze helpen bij het afbreken van organisch materiaal en verbeteren zo de bodemstructuur. Doordat de platworm geen natuurlijke vijanden heeft, kan hij zich ongehinderd voortplanten en het bodemleven ernstig verstoren.
Beter voorkomen dan genezen
De meest doeltreffende manier om het risico op invasies te beperken, is voorkomen dat invasieve uitheemse soorten zich in België vestigen. Preventie betekent dat we de introductie van deze soorten beperken door het commerciële verkeer, de invoer en de handel in planten en dieren streng te controleren — op internationaal, Europees, nationaal én lokaal niveau.
Maar om onze biodiversiteit echt te beschermen, moeten we allemaal ons steentje bijdragen, elk op ons eigen niveau.
Hier volgen enkele nuttige tips om de invoer of verspreiding van invasieve uitheemse soorten te voorkomen:
- Kies voor inheemse soorten bij het aanleggen van je tuin of buitenruimte, of voor exotische soorten die geen risico vormen.
- Laat nooit een exotisch huisdier vrij in de natuur. Zelfs een kleine schildpad kan grote schade aanrichten.
- Respecteer de importregels wanneer je naar het buitenland reist. Laat exotische souvenirs zoals stekjes of zaden van planten achter in het land van herkomst.
Wat doet de federale overheid?
De Europese verordening die in 2014 werd goedgekeurd, heeft als doel de introductie van invasieve uitheemse soorten (IUS) te voorkomen en hun verspreiding binnen het grondgebied onder controle te houden. Ze verplicht de lidstaten om nationale actieplannen op te stellen voor het vermijden van onopzettelijke introducties.
In België is de federale overheid bevoegd voor natuurbehoud, en in het bijzonder voor de in-, uit- en doorvoer van niet-inheemse soorten. Op basis van deze bevoegdheid is de FOD Volksgezondheid verantwoordelijk voor de grenscontroles die moeten voorkomen dat IUS — opzettelijk of onopzettelijk — het land binnenkomen, zowel via privéreizen als via het commerciële verkeer.
Op het terrein worden deze controles uitgevoerd met de steun van de douane en het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV), die aan de grenzen een sleutelrol spelen. Sinds 2018 is de samenwerking tussen deze drie partners vastgelegd in een trilateraal memorandum van overeenstemming.
De campagne “Home Sweet Home” die in april en mei 2023 op de sociale netwerken, in en rond luchthavens en reisagentschappen, te zien zal zijn, is een initiatief van de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu, met de steun van de Belgische douane en de luchthavens van Antwerpen, Charleroi, Luik en Oostende.
De campagne wil reizigers informeren en sensibiliseren over de gevaren van de introductie van IUS voor onze gezondheid en die van onze ecosystemen. Op die manier wil de campagne de risico’s van verdere introductie/verspreiding voorkomen.
Bekijk onze video:
